Berber Dorhout en Amber Ronteltap zijn docent-onderzoekers op het gebied van gedragsverandering richting een gezonde en duurzame leefstijl aan de Hogeschool Utrecht (HU). Berber is daarnaast ook implementatiedeskundige en geeft les over voeding en ziektepreventie. Amber leidt nieuwe leefstijlcoaches op in de HU-minor leefstijlcoaching en is daarnaast CooL-coach in haar woonplaats Wageningen. In dit interview vertellen zij over hun onderzoek naar de behoeften van oud-deelnemers na afloop van de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI). Dit onderzoek heet Gezond Verder, en is een samenwerking tussen veel verschillende partijen, zoals kenniscentra, beroepsverenigingen en leefstijlcoaches.

Wat was de aanleiding om juist naar de behoeften van oud-deelnemers na afloop van de GLI te kijken?

“Het is een groot goed dat we de GLI hebben in Nederland. Mooi dat er sterke, erkende programma’s zijn die mensen ondersteunen bij gedragsverandering, maar over wat er daarna gebeurt is vrijwel niets bekend. Hoe vergaat het mensen na afloop van het programma? Lukt het om hun veranderde gedrag vol te houden? Wat helpt hen daarbij? Daarom richt Gezond Verder zich op de periode direct na de GLI.

We volgden een groep van zo’n 50 GLI-deelnemers tot 9 maanden na afloop van hun deelname in een cohortonderzoek via vragenlijsten. Ook zijn we dieper in gesprek gegaan met 17 deelnemers over hun ervaringen en behoeften aan ondersteuning bij gedragsbehoud. Daarnaast hebben we 22 leefstijlcoaches gesproken in focusgroepen; ook over hun ervaringen en behoeften rondom gedragsbehoud.”

Hoe hebben jullie oud-deelnemers betrokken bij dit onderzoek en welke ervaringen leverde dat op?

“We hebben een aantal oud-deelnemers in het onderzoek consortium zitten die met ons meedenken. Met name oud CooL-deelnemer Norbert Essink is heel actief. Hij heeft ons geholpen door een wervingsfilmpje op te nemen om andere oud-deelnemers te motiveren ook mee te doen.”

Welke thema’s of vraagstukken komen naar voren als belangrijk voor oud-deelnemers?

“Gedragsbehoud begint niet pas aan het eind van de GLI, maar bouwt voort op processen die al tijdens de GLI in gang zijn gezet. We hebben de deelnemers aan het cohort gevraagd: wat helpt jou om je gezondere gedrag vol te houden? In de antwoorden kwamen deze het meest voor:

• Bewuste keuzes blijven maken; bijvoorbeeld op het gebied van voeding (specifieke producten, of gezondere gerechten bij het uit eten gaan)
• Een stok achter de deur hebben; bijvoorbeeld een weegmoment bij de diëtist, een korte check-in met de leefstijlcoach, of een belletje met de POH
• In beweging blijven; beweging waarmee gestart is tijdens GLI, blijven doen na de GLI. Zoals wekelijks wandelgroepje, zwemmen met vriend/vriendin, lopend naar de supermarkt i.p.v. met de auto
• Sociale steun; het helpt als familie (specifiek partner wordt vaak genoemd) achter je staan en je helpen.”

Welke signalen of voorlopige inzichten verrassen jullie het meest tot nu toe?

“Wat ons verraste, is dat meedoen aan ons onderzoek voor deelnemers al kon functioneren als de vaak benoemde ‘stok achter de deur’ — het helpt hen om de aandacht bij hun leefstijl te houden.

Vertaald naar de dagelijkse praktijk van de leefstijlcoach betekent dat, dat het belangrijk is om als leefstijlcoach alert te zijn op de mogelijkheden om je heen. Denk aan onderzoeksprojecten van hogescholen of universiteiten in de regio, nieuwe groepjes vanuit de gemeente, kerk of het buurtcentrum, of bijvoorbeeld een yogaclub met een aantrekkelijke openingsactie. Ook challenges van patiëntenverenigingen, zoals de Suikerchallenge van het Diabetesfonds, kunnen motiverend werken.

Zo zijn er in Wageningen inmiddels zelfs wekelijkse sportuurtjes speciaal voor (oud-)GLI-deelnemers, georganiseerd door Sportservice. Als coach kun je je deelnemers actief attenderen op dit soort mogelijkheden en hen stimuleren om eraan mee te doen.”

Wat zou dit onderzoek op termijn kunnen betekenen voor ons als leefstijlcoaches in de praktijk?

“Weten hoe je al tijdens de GLI zo goed mogelijk kunt voorsorteren op blijvende gedragsverandering van je deelnemers.”

Wat heb je zelf in de uitvoering bij je eigen CooL-groepen aangepast naar aanleiding van opgedane kennis en ervaringen rondom dit onderzoek?

“Als CooL-coach ben ik me veel bewuster geworden van het belang van ondersteunende tools. De Eetmeter, die vaak genoemd werd in het onderzoek, gebruikte ik al regelmatig, maar er zijn nog veel meer apps beschikbaar voor alle leefstijlpijlers. Ook de offline tools zijn belangrijk, zoals een visuele reminder in huis van je belangrijkste doel, een dagboek of een weekplanner.

Ik ben nu alerter op momenten waarop zo’n tool goed past bij het proces van een deelnemer, en moedig hen dan aan om ermee aan de slag te gaan. Dat helpt om de verbinding te maken tussen wat er in de sessie besproken wordt en het dagelijks leven thuis. Zo zijn ze beter voorbereid op de toekomst.”

Welke kansen zie je voor nieuwe vormen van begeleiding of samenwerking na afloop van de GLI?

“Hier zijn we op dit moment volop mee bezig. In het laatste projectjaar richten we ons precies op deze vraag. We streven naar een bruikbaar platform waarop alle hulpmiddelen voor gedragsbehoud op een handige en toegankelijke manier worden verzameld. Hoe dat platform er precies uit komt te zien, zal in de loop van het komende jaar duidelijk worden.

Het project loopt af in september 2026. Tegen die tijd verwachten we een prototype van het platform beschikbaar te hebben. Alle resultaten worden verwerkt in wetenschappelijke artikelen die vrij toegankelijk zullen zijn.”

Het onderzoek van Berber en Amber werpt een belangrijk licht op de vaak onderbelichte fase ná de GLI. Hun inzichten bieden niet alleen waardevolle handvatten voor leefstijlcoaches, maar dragen ook bij aan duurzame gedragsverandering bij deelnemers. Wordt vervolgd!