Netwerkaanpak overgewicht voor volwassenen
Wat is dé netwerkaanpak?
Het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON) heeft een uitgebreide beschrijving opgesteld van de netwerkaanpak (voorheen ketenaanpak genoemd) voor volwassenen met obesitas en overgewicht. Kort samengevat is de kern van de netwerkaanpak als volgt:
Doel: Verbetering van de kwaliteit van leven van een patiënt/deelnemer.
Aanpak: Brede kijk op bepalende factoren van overgewicht/obesitas (naast leefstijl), afgestemd op het individu, volgens het stepped care principe.
Samenwerking: Regionale (gemeentelijke) samenwerking, verbinding tussen zorg en sociale domein en samenwerking tussen zorgverleners. Vanuit één centraal aanspreekpunt voor de patiënt/deelnemer: de centrale zorgcoördinator.
De netwerkaanpak: (A) een basismodel en (B) een richtlijn
(A) Het basismodel (aanpak)
Het basismodel netwerkaanpak is geschreven voor gemeenten (beleidsmakers) en geeft advies over de organisatie van de zorg voor mensen die risico lopen op overgewicht en obesitas en voor mensen met overgewicht en obesitas.
Het model beschrijft zes stappen:
- Overgewicht constateren en bespreekbaar maken.
- Vaststellen wat er speelt.
- Samenhang en aanpak bespreken.
- Plan maken en taken verdelen.
- Aan de slag.
- Zorgen dat het blijft werken.
Het beschrijft ook welke professional in welke fase (minimaal) betrokken zou moeten zijn. De uitkomst van het stappenplan is een plan van aanpak voor de patiënt/deelnemer om aan de slag te gaan en zo tot een verbeterde kwaliteit van leven te komen. Deelname aan een GLI (waaronder CooL) is een mogelijke aanpak.
Hulpmiddelen
Hulpmiddelen die ontwikkeld zijn bij het basismodel: een samenvatting, een flyer, een handreiking, diverse voorbeelden uit de praktijk. Ook is er door het PON een animatievideo ontwikkeld die in 2 minuten de organisatie van sluitende zorg en ondersteuning op lokaal of regionaal niveau uitlegt. Hierin komt ook de impact van obesitas op zowel het individu als de maatschappij aan bod.
(B) De richtlijn (behandeling)
De richtlijn aanpak overgewicht en obesitas is geschreven voor zorgprofessionals en gaat over de inhoud van de zorg aan mensen met overgewicht en obesitas. De richtlijn is ingedeeld in 14 modules die elk aanbevelingen bevatten op een relevant thema waaronder diagnostiek, beweging en medicatie. Module 6 behandelt de aanbevelingen voor een GLI.
De richtlijn geeft zes stappen aan voor een optimale behandeling:
- Vraag toestemming om over overgewicht te praten.
- Bepaal het gewicht gerelateerde gezondheidsrisico.
- Check onderliggende oorzaken en/of bijdragende en/of in standhoudende factoren van overgewicht/obesitas. En optimaliseer of behandel deze waar mogelijk.
- Bespreek de intrinsieke motivatie.
- Breng voor het individu relevante uitkomstmaten in kaart en maak een behandelplan op maat.
- Zorg dat de behandeling gestart, gemonitord en geëvalueerd wordt.
Hulpmiddelen die ontwikkeld zijn bij de richtlijn: een factsheet, de website checkoorzakenovergewicht.nl. Lees hier wat zorgprofessionals en deelnemers met de tool Check Oorzaken Overgewicht kunnen doen.
De rol van de CooL-coach in de netwerkaanpak
(A) Voorafgaand aan het traject
De netwerkaanpak zorgt ervoor dat de individuele behoeften en omstandigheden van een patiënt/deelnemer in kaart worden gebracht waarna een passend aanbod volgt. Deze taak zal worden uitgevoerd door de centrale zorgcoördinator. De uitwerking en financiering van deze rol is op dit moment nog niet duidelijk. Deelname aan een GLI is een mogelijke uitkomst. De CooL-coach begeleidt de deelnemer als er uit het plan van aanpak een doorverwijzing naar CooL volgt.
(B) Tijdens het traject
- Zorgt de CooL-coach dat het traject van de deelnemer past binnen het afgesproken behandelplan.
- Zoekt de CooL-coach waar nodig afstemming met andere zorgverleners/centrale zorgverlener.
- Verwijst de CooL-coach door voor aanvullende ondersteuning binnen zorg of sociaal domein.
- Begeleidt de CooL-coach de deelnemer in het opstarten van duurzaam bewegen.
Om dit te kunnen doen moet de CooL-coach kennis hebben van de sociale kaart (lokaal) en makkelijk vindbaar en zichtbaar zijn voor overige hulp- en zorgverleners in de regio. CooL-coaches die zijn aangesloten bij zorggroepen kunnen gebruik maken van de kennis van de zorggroep over de regionale structuren.
De netwerkaanpak en de GALA-, IZA en AZWA akkoorden
De netwerkaanpak overgewicht maakt deel uit van het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) onder de naam ketenaanpak GLI voor volwassenen.
(A) GALA
In 2023 is het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) getekend, dit akkoord loopt tot en met 2026. In dit akkoord ligt de nadruk op preventie en hiervoor zijn afspraken gemaakt om lokaal en regionaal te werken aan zeven thema’s om mensen gezonder en actiever te laten leven. Dat betekent dat VWS, gemeenten, zorgverzekeraars en GGD’s samenwerken aan bestaande en nieuwe preventieve maatregelen. Voorbeelden zijn: een gezonde leefomgeving, een gezonde leefstijl en vitaal ouder worden.
Aanpak overgewicht en obesitas is één van de GALA thema’s die vallen onder Gezonde Leefstijl. Gemeenten kunnen lokaal gebruik maken van de Specifieke Uitkering (SPUK) -middelen om dit te financieren.
Uit https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/overgewicht/landelijke-kaders-overgewicht
Leefstijl is een van de vele factoren die samenhangen met het ontstaan van overgewicht en obesitas. Andere factoren zoals schulden, eenzaamheid en mentale problemen kunnen ook een rol spelen. Daarom is het belangrijk:
- dat een GLI-programma goed aansluit op het aanbod van activiteiten vanuit andere domeinen binnen de gemeente. Denk ook aan de beschikbaarheid van beweegaanbod.
- dat er een goede samenwerking is tussen het medisch en sociaal domein.
Bron: 1e rapportage van de GALA-monitor: https://www.rivm.nl/publicaties/rapportage-gala-monitor-2024-eerste-stand-van-zaken
(B) IZA
Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft als doel om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. IZA steekt o.a. in op een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en het versterken van de sociale omgeving en zelfredzaamheid van mensen.
(C) GALA-handreiking voor zorgverzekeraars en gemeenten
In het GALA is afgesproken dat er ‘voor iedere ketenaanpak een handreiking wordt opgesteld met een concrete beschrijving van de uit te voeren onderdelen in de verschillende domeinen’. Deze handreiking bij de ketenaanpak GLI volwassenen vind je hier.
(D) AZWA-handreiking Basisfunctionaliteit Overgewicht en Obesitas
Hoe zorgen we ervoor dat volwassenen met overgewicht of obesitas de juiste ondersteuning krijgen, op het juiste moment en op de juiste plek? De nieuwe AZWA-handreiking Basisfunctionaliteit Overgewicht en Obesitas bij Volwassenen beschrijft hoe gemeenten, zorgverzekeraars, leefstijlcoaches en andere professionals samenwerken binnen een regionale ketenaanpak. Lees de belangrijkste aandachtspunten en de betekenis voor de praktijk in ons bericht hierover.
Hoe sluit de aanpak van CooL aan op de netwerkaanpak?
| Kenmerkend in de netwerkaanpak | Aanpak binnen CooL die hierop aansluit |
|---|---|
| Samenwerkingsstructuur binnen/ met gemeente. | CooL-coaches pakken dit op eigen initiatief binnen hun regio op. |
| Verbinding tussen sociale en zorgdomein. | De buurtsportcoach heeft een belangrijke rol binnen CooL als linking pin naar het reguliere beweegaanbod (welzijn). CooL-coaches worden geattendeerd op de mogelijkheden van het Soofi (voorheen QR Fit) platform (laagdrempelig, lokaal bewegen). Op incidentele basis worden deelnemers doorverwezen naar het loket welzijn bij vraagstukken rondom bijv. eenzaamheid of schuldenproblematiek. healthyLIFE is een best practice van het CooL-programma waar de verbinding dus zorg en welzijn goed georganiseerd is. |
| Brede anamnese met aandacht voor bijdragende en onderliggende sociale en medische factoren van obesitas/overgewicht. | Een brede anamnese is geborgd in het opleidingsprofiel van de BLCN-leefstijlcoach. De leidraad van de CooL-intake vermeld daarnaast de noodzaak van een brede holistische kijk. In de CooL-kennisbank worden diverse tools aangereikt hoe deze brede anamnese aan te pakken (checkoorzakenovergewicht.nl, spinnenweb van IPH). |
| Samenwerking tussen meerdere zorgverleners multidisciplinair overleg. | In het CooL Handboek staan expliciete richtlijnen voor afstemming met de verwijzer. CooL-coaches nemen op eigen initiatief (al dan niet op incidentele basis) deel aan multidisciplinair overleg. |
| Afstemming van de zorg op de wensen, behoeften en verwachtingen van de patiënt. | Deze afstemming op de deelnemer is standaard werkwijze van de CooL-coach voor wat betreft leefstijl vraagstukken. |
| Naast leefstijl ook aanbod ondersteunende componenten. | De CooL-coach verwijst deelnemers door naar aanvullende ondersteuning waar en wanneer nodig. |
| Centrale doel is verbetering kwaliteit van leven van de patiënt in meest brede zin. | Dit is de standaard werkwijze van de CooL-coach. |
| Centrale rol voor 1 zorgverlener (centrale zorgcoördinator). | Door de uitvoering van CooL met één enkele uitvoerder voor de groep is dit standaard ingebed in de aanpak van CooL. |
| Betrekken van de omgeving van de patiënt in het traject. | In de einddoelstellingen van CooL zijn ook doelstellingen rondom de omgeving van de deelnemer meegenomen. Belangrijke kanttekening voor CooL is dat de deelnemer te allen tijde de regie behoudt en kiest of en in hoeverre de omgeving in het traject betrokken wordt. |
Netwerkaanpak in de CooL-praktijk
- In dit interview met CooL-coach Judith Delescen, lees hoe je zij de netwerkaanpak in de praktijk brengt.
- healthyLIFE is een CooL variant waarbij de netwerkaanpak samen met provincie en gemeenten is vorm gegeven. Je leest er hier meer over.
- Een overzicht van beweeginitiatieven in de buitenlucht: mogelijke opties voor jouw deelnemers.
- Daarnaast kan Soofi (voorheen QR Fit) een interessante laagdrempelige manier zijn om je deelnemers (meer) in beweging te krijgen. Volg de link voor een terugblik op het webinar dat Soofi (toentertijd nog QR Fit) voor CooL heeft gehouden.
Netwerkaanpak binnen CooL-onderzoek
Tijdens de pilot CooL is er onderzoek gedaan naar het (benodigde) netwerk rondom CooL. Je kunt het onderzoek hier vinden.