Edith van Etteger is leefstijlcoach, diëtist en ACT-professional. Sinds 2004 runt zij haar eigen diëtistenpraktijk. In 2019 is zij zich daarnaast gaan richten op leefstijlcoaching binnen het CooL-programma. Ze begeleidt kleinschalige groepen van maximaal negen deelnemers en zet zich in voor het versterken van gezondheidsvaardigheden en het vergroten van doe-vermogen. In dit interview deelt zij haar visie op gedragsverandering en de rol van ACT in haar werk.

Wat betekenen gezondheidsvaardigheden voor jou in de dagelijkse praktijk?

“Op het gebied van voeding zie ik dat veel mensen vóór het CooL programma feitelijk weinig weten. Sociale media zorgen voor verwarring; er circuleert veel verkeerde of tegenstrijdige informatie. Mensen zeggen al snel: ‘Ik eet gezond’, maar wat bedoelen ze daarmee? Als je mij diezelfde vraag stelt, zeg ik nee, al doe ik wel mijn best.

Voor mij draait het vooral om bewust kiezen. Ben je bereid om bij elke keuze stil te staan? Om soms ook iets te laten of moeite te doen? We willen vaak wel iets bereiken, maar ons gedrag wordt beïnvloed door belemmerende overtuigingen. Ik werk veel met ACT en dat richt zich precies op dat spanningsveld: de bereidheid om ongemak te verdragen en het herkennen van denkpatronen die ons tegenhouden.”

Tijdens het programma worden mensen zich bewuster van wat gezond gedrag inhoudt. Toch blijft het lastig om dat ook toe te passen. Wat zie jij gebeuren?

“Vaak weten mensen heel goed wat een betere keuze zou zijn. Maar om daar ook daadwerkelijk naar te handelen, en dat vol te houden, is iets anders. Mensen verwachten snel resultaat. Als ze een week goed hebben gegeten, willen ze dit terugzien op de weegschaal. Valt dat tegen, dan raken ze ontmoedigt. De beloning duurt ze te lang.

Het CooL-programma duurt gelukkig twee jaar. Die tijd is nodig om patronen duurzaam te doorbreken. In plaats van streng lijnen zoeken we een middenweg: kleine stappen die haalbaar en vol te houden zijn. Ik benadruk dat winst niet alleen zit in gewichtsverlies, maar vooral in hoe je je voelt. Een goed ontbijt kan bijvoorbeeld al het verschil maken voor de rest van je dag.”

Wat zijn volgens jou de belangrijkste redenen waarom gezond gedrag niet vanzelfsprekend lukt, ondanks aanwezige kennis?

“Ongeduld speelt een grote rol. Mensen willen snel resultaat, en als dat uitblijft, ontstaan gedachten als: ‘Zie je wel, het werkt niet.’ Zulke gedachten bieden een excuus om gedrag niet te hoeven volhouden. Natuurlijk zijn er ook periodes waarin het echt even niet lukt, bijvoorbeeld door ziekte of persoonlijke omstandigheden. Maar in een stabiele situatie komt het vaak neer op de vraag: ben je bereid om verantwoordelijkheid te nemen, juist op de kleine momenten waarop je gedrag bepaalt?”

Welke werkvormen gebruik je op die momenten om deelnemers echt in beweging te krijgen?

“Een van mijn favoriete werkvormen is het letterlijk een naam geven aan ‘het hoofd’. Ik leg eerst uit hoe het brein werkt, en vervolgens vraag ik deelnemers om hun hoofd een naam te geven. Bij de volgende bijeenkomst gebruiken we dat ook. Iemand zegt dan bijvoorbeeld: ‘Mijn hoofd heet Truike’. Zo creëren we afstand tot onze gedachten, en dat maakt het lichter en minder beladen.

Daarnaast schrijven deelnemers hun gedachten op en bekijken we die samen. Ook werk ik met de ACT Guide-app van Gijs Jansen en geef ik het boek Uit liefde voor jezelf mee. Dat biedt extra ondersteuning, ook na afloop van het programma.”

Hoe herken je wanneer iemand vastloopt, ondanks dat hij of zij weet wat gezonder zou zijn?

“Vaak zie ik al bij de intake signalen die kunnen wijzen op mogelijk vastlopen tijdens het traject. Bijvoorbeeld wanneer iemand alleen meedoet vanwege medicatie zoals Saxenda. De motivatie is dan extern: men wil iets bereiken, maar is minder bereid om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Vroeger gaf ik zulke deelnemers nog het voordeel van de twijfel, maar inmiddels ben ik daarin kritischer.

Tijdens het programma herken ik vastlopen aan vermijding of weerstand zodra het persoonlijk of confronterend wordt. Wanneer iemand bijvoorbeeld emotioneel wordt in een gesprek, benoem ik dat expliciet. Juist die momenten brengen ons dichter bij de kern. Als iemand dat aandurft, weet ik dat er ruimte is voor verandering. Maar als iemand steeds afhaakt zodra het lastig wordt, is dat voor mij een duidelijk signaal van stagnatie.”

Wat wil je andere coaches meegeven die werken met deelnemers die weten wat ze moeten doen, maar toch moeite hebben met gedragsverandering?

“ACT is een volwaardige therapievorm. Het vraagt om kennis, ervaring en zelfreflectie. Pas toen ik ACT op mezelf toepaste, kon ik het effectief inzetten in mijn werk. Als coach moet je goed weten wat je van mensen vraagt. Daarom is het belangrijk om jezelf te blijven ontwikkelen.

Deelnemers waarderen het als ik ook eigen voorbeelden deel. Dat maakt het menselijk en herkenbaar. Niemand is perfect, maar bewustwording en bereidheid maken het verschil. Als coach kun je alleen begeleiden bij gedragsverandering als je zelf begrijpt hoe weerbarstig dat proces soms is.”

Edith laat zien dat de sleutel tot gedragsverandering niet ligt in kennis alleen, maar vooral in het herkennen van keuzemomenten en het leren omgaan met ongemak. Met haar ervaring, deskundigheid en persoonlijke aanpak helpt zij deelnemers bij het ontwikkelen van vaardigheden die wél houdbaar zijn. Haar advies aan collega’s: blijf investeren in je eigen ontwikkeling en oefen ook zelf met wat je uitdraagt.

Noot van ELI: er is ook een Factsheet How to ACT tijdens CooL beschikbaar in het besloten deel van de kennisbank.